Fibersort brengt textielrecyclage een stap dichterbij

De kledingconsumptie stijgt wereldwijd, en daarmee ook de snelheid waarmee we kleding afdanken. Dit leidt in Europa tot een jaarlijkse afvalberg van ongeveer 7 miljoen ton textiel. Het verbranden van al dit textiel is echter een onhoudbare praktijk. Daarom wordt het vanaf januari 2025 in de hele Europese Unie verboden om textiel bij het restafval te gooien. België presteert op dit gebied al redelijk goed: ongeveer de helft van ons afgedankte textiel wordt al gescheiden ingezameld via textielcontainers. Maar wat gebeurt er vervolgens mee?

“Het textiel wordt doorverkocht aan sorteercentra”, legt Maurits Vandeputte, CTO bij Valvan, uit. “Sorteercentra werkten voorheen met een binaire sortering: onbeschadigde kledij werd gesorteerd om door te verkopen, beschadigde kledij werd in balen geperst en naar derdewereldlanden verscheept, waar het hersteld en hergebruikt kon worden. Met machines om die logistiek te automatiseren – balenpersen, bijvoorbeeld – is Valvan groot geworden.”

Die binaire sortering is al een tijd niet meer houdbaar. Maurits: “Sorteercentra verdienden vooral geld aan kledij die ze konden doorverkopen. Die belandt echter meer en meer in kringloopwinkels en op platformen als Vinted. Tegelijk is er meer minderwaardig textiel in omloop van goedkope Chinese webwinkels. De restfractie groeit snel, en we krijgen ze minder snel weg. Derdewereldlanden hebben dankzij die webwinkels toegang tot nieuwe kledij en zijn dus minder geneigd om ons textielafval op te kopen.”

Sorteercentra staan dus voor een moeilijke opdracht, die steeds groter wordt en minder geld opbrengt. Sorteren is immers een tijdrovend proces: mensen moeten elk kledingstuk afzonderlijk vastnemen, de grondstof – wol, katoen, polyester – bepalen en de kleur. Het is ook geen leuk werk, én mensen worden schaarser. Daarom besloot Valvan zo’n 7 jaar geleden om dat proces te automatiseren met de Fibersort machine.

“Het was niet makkelijk”, zegt Maurits. “Een logistiek proces automatiseren is één ding, een beslissingsproces automatiseren is iets anders. Met behulp van AI zijn we hierin geslaagd. De kledingstukken belanden in een container waar drie camera’s ze scannen. Een 3D-camera bepaalt het volume en de afmeting, een RGB-camera stelt de kleur vast en een infraroodcamera detecteert de vezels. Vervolgens blaast de Fibersort ze in bakken volgens categorie: blauw katoen, rood nylon ... De machine is modulair: we kunnen zoveel categorieën toevoegen als de klant wil.”

Dat is maar de helft van het verhaal. Eerst moeten de kleren netjes afzonderlijk in de container belanden. “Ook dat was een uitdaging. Vorm en afmetingen variëren vrijwel altijd. Verder weet je nooit of je één kledingstuk vasthebt. Er is altijd het risico dat er iets blijft haken.

”Om de kleren te scheiden, gaan ze eerst door ettelijke meters liften met haken. Daar zijn al veiligheidschecks ingebouwd, zodat stukken textiel de machine niet kunnen blokkeren. “Om de stukken vervolgens vast te nemen, hebben we lang geëxperimenteerd met een gantrypicker. Maar dat ging traag: onze cyclustijd was 10 à 15 seconden. Een mens is veel sneller.”

“De doorbraak kwam dankzij custom kinematica, die we samen met Siemens ontwikkelden. We werken nu met twee deltapickers. Een eerste heeft een hoge slag, waardoor lange stukken als broekspijpen nergens aan kunnen blijven haken. Een tweede neemt het stuk over, om eventuele dubbels toch los te trekken. En dat werkt goed. Met de initiële open controllers gingen we al naar een cyclustijd van 2,2 seconden. Met de nieuwste SINAMICS S7-1516 T halen we 1,8 seconden. Dat betekent zo’n 2000 picks per uur. Dat is veel sneller dan een mens. We hebben concurrenten die goedkoper zijn, maar die halen deze snelheden niet.”

“Valvan vraagt veel van ons. Zo hebben we ze graag, want dat houdt ons scherp”, lacht Nick Vanden Broecke, head of sales OEM bij Siemens. “Wij hebben de volledige kinematische validatie voor hen gedaan, tot op de controllersturing. De cyclustijden zijn extreem kort, waardoor we een zeer krachtige controller nodig hadden.”

“Het is een seriemachine, dus ik wou ook dat de Fibersort plug-and-play was”, zegt Maurits. “Geen lange inbedrijfnames: de klant moet de kabel bij wijze van spreken in het stopcontact steken en alles moet werken.”

“Ik wilde ook volledige backwards compatibility. Als we nieuwe features uitrollen, moet dat op alle bestaande machines kunnen. Ons AI-systeem is pc-based en stuurt opdrachten naar de controller via MQQT of OPC UA. Maar ondanks die ontkoppeling moet de hardware ook meekunnen. Momenteel onderzoeken we bijvoorbeeld of we de kleren tussen de pickers on the fly kunnen overnemen, dat zou ons nog eens 0,3 seconden opbrengen. Met Siemens-hardware weten we dat alles snel genoeg is om mee te kunnen.”

“Toen we begonnen met de Fibersort, zei mijn vader: ‘Daar ga je nooit geld mee verdienen.’ Ondertussen komt de helft van onze omzet uit recyclageoplossingen. Naast de Fibersort ontwikkelden we ook de Trimclean, waarmee we knopen en labels uit textiel verwijderen – de volgende stap. Dat maakt me hoopvol.

”De toekomst is dan ook volautomatisch, besluit Maurits. “De vergrijzing is een feit. We moeten mensen vuil en repetitief werk besparen. En tegelijk willen we kostbare grondstoffen in Europa houden. We hebben bewezen dat je ook in een moeilijkere markt waarde kan creëren. Voor ons bedrijf, voor onze klanten en voor de samenleving.”