Benno Schiefer | Uitvinder van het Jaar | Ontwerp en gebruikerservaring
Elke ochtend komen miljoenen mensen naar de S-Bahn-forenzentreinen in de Duitse stedelijke centra. Alleen al in München rekenen honderdduizenden mensen er elke dag op om hun bestemming veilig en op tijd te bereiken. Maar achter elk soepel woon-werkverkeer schuilt een verhaal over innovatie en menselijk vernuft — een verhaal dat laat zien dat een doordacht ontwerp er niet alleen beter uitziet, maar ook duurzamer is. Benno Schiefer, voormalig senior industrieel ontwerper bij Siemens Mobility en nu gefaseerd met pensioen, weet dat maar al te goed. Als uitvinder van het jaar 2025 werd hij geëerd voor een innovatie die op het eerste gezicht eenvoudig lijkt: hoe ontwerpt u de voorkant van een S-Bahn-trein? Maar achter de voorkant schuilt een complexe puzzel van aerodynamica, esthetiek en dagelijkse bruikbaarheid — een puzzel waarvan de oplossing baanbrekend zou kunnen zijn voor de hele branche.
„De oorspronkelijke ontwerpopdracht voor het exterieur kwam van een externe studio als onderdeel van de aanbestedingsdocumenten en was, hoewel modern, niet ideaal voor wat betreft aerodynamica”, herinnert Schiefer zich, terwijl hij het begin van zijn missie beschrijft. Wat voor buitenstaanders misschien een puur esthetisch probleem leek, bleek een fundamentele kwestie van energie-efficiëntie te zijn. In tegenstelling tot auto's rijden S-Bahn-treinen doorgaans bidirectioneel, wat betekent dat ze in beide richtingen kunnen rijden. Dit vormt de volgende aërodynamische uitdaging: de voor- en achterkant van de trein moeten afwisselend als voor- of achterkant functioneren, afhankelijk van de rijrichting. Beide posities stellen echter fundamenteel verschillende aerodynamische eisen aan de vorm van het hoofd. Aan de voorkant van het voertuig moet de lucht met zo min mogelijk weerstand rond het voertuig stromen om stagnatiedrukverliezen tot een minimum te beperken. Aan de achterkant is echter een gecontroleerde stroomscheiding gewenst. In de autotechniek wordt dit conflict opgelost door een asymmetrisch ontwerp: gestroomlijnd en afgerond aan de voorkant, opzettelijk hoekig aan de achterkant.
Voor een spoorvoertuig is deze oplossing onmogelijk — omdat de voor- en achterkant worden gevormd door één en dezelfde treinkop, die in gelijke mate beide aerodynamische functies moet vervullen. De aanpak van Schiefer was even eenvoudig als geniaal: hij combineerde in wezen de vorm en functie van de voorkant van een voertuig met die van de achterkant van een voertuig.
Het resultaat is een organisch vloeiende kopvorm die geoptimaliseerd is voor beide functies en die de luchtweerstand in beide rijrichtingen gelijkmatig verlaagt.
Dit was gebaseerd op nauwkeurige stromingsanalyses en talrijke simulaties, uitgevoerd door zijn collega's van de afdeling aerodynamica, met wie hij verschillende radii, hellingen, krommingen en overgangen testte. Door technische berekeningen en ontwerpintuïtie te combineren, hebben ze een vorm gecreëerd die aerodynamisch goed werkt en er tegelijkertijd esthetisch uitgebalanceerd uitziet. Het resultaat is een ontwerp dat aanzienlijke energiebesparingen mogelijk maakt gedurende de gehele levensduur van de trein en dat het geluidsniveau tijdens het gebruik verlaagt — een stille, efficiënte en visueel harmonieuze trein die letterlijk beter door de lucht glijdt.
Het resultaat overtuigt niet alleen door zijn praktische bruikbaarheid, maar ook door zijn esthetische uitmuntendheid. Het nieuwe frontontwerp zal vanaf 2028 een modern, toekomstgericht accent toevoegen aan het stadsbeeld van München — het bewijs dat efficiëntie en elegantie geen tegenpolen hoeven te zijn.
Wat de aanpak van Schiefer onderscheidt, is zijn ongebruikelijke combinatie van technische expertise en creatieve visie. Dankzij zijn dubbele beroepskwalificaties als werktuigbouwkundig ingenieur en ontwerper kan hij problemen anders benaderen, namelijk in twee stappen. Eerst ontwikkelt hij ideeën zonder rekening te houden met de technische haalbaarheid, en pas in de tweede stap onderzoekt hij de praktische bruikbaarheid ervan. „Voor innovatie is het cruciaal om over de grenzen van uw eigen discipline te kijken”, benadrukt hij. Deze overtuiging is geworteld in zijn beginjaren van zijn studie, waarin hij parallel aan zijn studie in verschillende bedrijven werkte — een inspannende tijd die zijn perspectief verruimde.
Destijds gaf een professor hem een advies dat zijn werk tot op de dag van vandaag vormgeeft: „Aan het begin van een creatief proces moet u zich altijd voorstellen dat alles mogelijk is, en u moet de juiste vragen stellen. Vragen die uw verstand en verbeelding niet rechtstreeks tot een vooraf bepaald korset dwingen.” Deze houding komt tot uiting in de metafoor van Benno Schiefer: „Als u vraagt hoe een nieuwe broodrooster eruit zou kunnen zien, krijgt u alleen een nieuwe tinnen doos met verwarmingsdraden. Maar als u een meer open vraag stelt, zoals welke nieuwe manieren er zijn om aan knapperig brood te komen, dan is uw verstand vrij om met compleet nieuwe ideeën te komen.” Hij wordt gedreven door de snelle implementatie van nieuwe oplossingen. „Het geeft me de grootste vreugde als ik een idee direct in productie zie en weet dat het werkt”, zegt hij, terwijl hij het moment beschrijft waarop een visie tastbaar wordt.
De cijfers spreken voor zich: het innovatieve ontwerp van de S-Bahn was een relevante factor voor het winnen van de aanbesteding van München in 2023 — een contract ter waarde van meer dan €2 miljard. Maar achter deze indrukwekkende cijfers schuilt een nog belangrijker inzicht: doelgerichte technologie loont. Zijn uitvinding is het beste bewijs van hoe design, vindingrijkheid en duurzaamheid kunnen worden gecombineerd om echte toegevoegde waarde te creëren in het dagelijks leven van miljoenen mensen. In een tijd waarin duurzame mobiliteit een van de belangrijkste uitdagingen is waarmee de samenleving wordt geconfronteerd, laat het S-Bahn-project van München zien hoe innovatie ontstaat wanneer menselijke behoeften, technische uitmuntendheid en maatschappelijk verantwoord ondernemen samenkomen. En zo wordt het verhaal van een treinfront de visie van een toekomst die vandaag al vorm krijgt.
Benno Schiefer | Uitvinder van het Jaar | Ontwerp en gebruikerservaring